GRETI 2018: Gayrimenkul şeffaflaşırken beklentiler artıyor

JLL, dünya gayrimenkul pazarlarını şeffaflık açısından değerlendirdiği Küresel Gayrimenkulde Şeffaflık Endeksi'ni yayınladı. Türkiye'nin de aralarında bulunduğu, küresel nüfusun neredeyse yarısını oluşturan sekiz gelişen pazar Endeks'in "Yarı-Şeffaf" sınıfında yoğunlaşıyor.

JLL, 20 yıldır hazırladığı Küresel Gayrimenkulde Şeffaflık Endeksi’nin (GRETI – Global Real Estate Transparency Index) 2018 versiyonunu yayınladı. Çalışmaya göre bugün daha şeffaflığa olan talep her zamankinden daha güçlü.

Yatırım performansından yasal çerçeveye kadar konuya ilişkin çeşitli başlıkları kapsayan Endeks’e göre bir pazarın ne kadar şeffaf olduğunu belirleyen bu unsurlar gayrimenkul yatırımcı ve kullanıcıları için bir anahtar görevi görmenin yanı sıra; yönetimlerin ve toplulukların fonksiyonel, yaşanılır ve iyi yönetilen kentler inşa etmelerini de sağlıyor.

2018 Endeksi, Batı Avrupa ve Kuzey Amerika’dan olgun ekonomilerinden Afrika, Asya ve Latin Amerika’nın opak pazarlarına 100 pazarı kapsıyor. 186 farklı göstergeyi temel alan endeks küresel gayrimenkul pazarında şeffaflığın gerçek resmini ortaya çıkarıyor.

2018 Endeksi ne anlatıyor?

Endeks, gayrimenkulde şeffaflık konusunda küresel anlamda istikrarlı bir ilerlemenin kaydedildiğini belirtiyor. Endeks’te yer alan pazarların %85’inin, geçtiğimiz endeksten bu yana geçen iki sene boyunca şeffaflık skorunu yükselttiği görülüyor. Ancak yatırımcı ve kullanıcının ve genel olarak kamunun yükselen beklentileri, değişim oranını geride bırakıyor.

İngilizce konuşulan ülkelerin üst sıraları domine ettiği endekste Birleşik Krallık, Avustralya ve ABD dünyanın en şeffaf pazarları olarak öne çıkıyor. Kıta Avrupası’ndaki teknoloji meraklısı pazarlar, özellikle Hollanda ve İsveç de üst sıralarda. “Yüksek oranda şeffaf pazarlar”ı oluşturan ülkelerin, yeni teknolojiler ve alternatif sektörler yaratmadaki öncü rolleriyle aynı zamanda 2016’dan beri en çok gelişme gösterenler olduğu görülüyor.

Dünyanın en büyük gelişen ekonomileri ise Endeks’in “Yarı-Şeffaf” sınıfında yoğunlaşıyor. Türkiye’nin de aralarında bulunduğu, küresel nüfusun neredeyse yarısını oluşturan sekiz gelişen pazar (“Big 8”: Brezilya, Çin, Hindistan, Endonezya, Meksika, Tayland ve Türkiye), Endeks’te “gayrimenkul alanında sundukları muazzam fırsatlar, şeffaflık eksikliği ile sınırlamaya uğruyor” ifadeleriyle tanımlanıyor. Endeks’e göre bu ülkelerden çoğu gelişme kaydetseler de “Şeffaf” sınıfına girmeleri için yasal çerçevelerde reformlar geçirmeleri gerekiyor. 100 ülke arasında 41. olan Türkiye ise Birleşik Arap Emirlikleri ve Endonezya arasında konumlanıyor. Tam sıralamaya ulaşmak için tıklayın.

Bu seneki Endeks’te pek çok ülkenin gösterdiği ilerlemenin tamamen farklı ve kendine özgü nedenlere sahip olduğu da belirtiliyor. Yaşamadığı “dışa açılma” döneminden ötürü sıralamada üst sıraya çıkan Myanmar, 2018 yılında en çok ilerleme gösteren ülke oldu. Hollanda, Hindistan, Dubai ve Tayland da son Endeks’ten bu yana güçlü ilerleme kaydeden ülkeler.

Gayrimenkulde Şeffaflık Haritası, JLL, 2018

“Şeffaflık” başlığı etrafında tartışmalar

Çalışma, gayrimenkul sektörü yapısal değişiklikler geçirirken şeffaflığın görüntüsünün de ufukta beliren yeni meselelerle değiştiğini ortaya koyuyor. Dört önemli başlık bu anlamda öne çıkıyor:

  • Proptech sektörünün gelişimi: Yeni teknolojilerin sektör tarafından benimsenmesi,
  • Esnek ofis alanlarının yükselişi: Majör yeni oyuncuların (WeWork, IWG) pazar dinamiklerini değiştirmesi,
  • Yararlanma hakkı ve kara para aklama karşıtlığına vurgu: Yozlaşma, vergi kaçırma ve sahipliğe yönelik toplumsal müzakerelerin gündemde kalmaya devam etmesi,
  • “Alternatifler” sektörünün olgunlaşması, giderek yaygınlaşması ve yatırımcıların daha şeffaf bir ortam talep etmesi