Kenti paylaşarak keşfetmek

SANALarc tarafından ilham verici ve teşvik edici bir ‘kart destesi’ olarak oluşturulan Hayal Edilebilir Tasarım Kılavuzu, hem Türkçe hem de İngilizce olarak basılacak.

Tasarımcılara ve kentli tasarımcılara, yaşanılır, sevilir ve yürünebilir kentler ortaya koyabilmeleri için ortak gelecek kent tasarımlarını hayal edebilme, keşfedebilme, tartışabilme ve paylaşabilme imkanı sunmak amacıyla herkesin katkısına açık bir çağrı olarak başlatılan HEY! Hayal Edilebilir Tasarım Kılavuzu, Hayal Edilebilir Tasarım Kılavuzu kart destesinde hayat buldu.

Hayal Edilebilir Tasarım Kılavuzu, kullanıcıların şehirlerin nasıl tasarlandığını keşfetmelerine imkan tanıyan bir kart oyunu. Kartların içeriği İstanbul’daki uzmanlar, tasarım aktivistleri, STK’lar ve sanat profesyonellerinden elde ediyor; anlamlı ve zamana dayanıklı bir kent tasarımının yeşermesi için gerekli olan analitik, pratik ve yaratıcı zekâları bir araya getiriyor. Kart oyunu yaklaşımı her katılımcıya şehir tasarımı gibi kompleks bir alanın içerisinde dinamik bir yol sunuyor. Yazarak, tartışarak ve düşünerek katılım gösteren oyuncular kartları, kendi şehir tasarımlarının önceliklerini ve isteklerini göz önünde bulundurarak tekrardan organize ederek yeni bir tasarım kılavuzu oluşturuyorlar.

 

Amaç şehir planlamaya dair farkındalık yaratmak

Hayal Edilebilir Tasarım Kılavuzu komşuları gerçek kararlar almak için bir araya getiren bir bilgi kaynağı ve şehrin limitleri ile sağladığı olanakları keşfetmeye yarayan bir tasarım aracı sunar. Buna ek olarak, vatandaşların kendi adlarına verilen kararları hayal edip keşfetmelerine ve kentsel tasarım bilinci ve bilgisi sağlayarak onları güçlendirmeye yardımcı olur. Hayal Edilebilir Tasarım Kılavuzu, canlı kamusal hayatı besleyen ve mahalle birlikteliğini öne çıkaran kendiliğinden örgütlenmiş bir kent tasarımını gerçekleştirmek amacıyla kent-kurma konusunda disiplinler-ötesi bir metodoloji ile hazırlandı. Altı kategori altında toplanan 101 konu başlığı kamusal alanın temel bileşenlerini kapsıyor. Bu bakımdan, Tasarım Kılavuzu uzman desteği, iyi uygulama standartları ve başarı parametrelerine öncelik veren, onları müzakere edip prova ederek kent tasarımı girişimlerinde hayal gücünü öne çıkarmada vazgeçilmez bir referans olma işlevini görüyor:

“Hayal Edilebilir Tasarım Kılavuzu tasarımcılar, vatandaşlar ve belediyelerin elini güçlendiren, 150’den fazla katılımcının sanat işleri ve tasarım fikirleriyle oluşturulmuş bütüncül bir tartışma platformu sağlıyor. Hararetli konuşmalar, öncelikler üzerine yapılan tartışmalar, paydaşların hesap verebilirliği, fiziki, toplumsal ve ekonomik konularla ilgili açık uçlu öneriler de nihai olarak bu oyunun bir parçası niteliğinde. Bir nesne olarak “kart destesi” ile “oyun” konsepti atölyelerde kullanılabilecek sosyal öğrenme boyutunu temsil ediyor. STK atölyelerinin kolaylaştırıcıları, yerel yönetimlerin politika yapıcıları ve tasarım profesyonelleri paydaşların görüş birliği, derinlemesine tartışmaları ve öncelikleriyle paralel keşfe ve stratejik düşünmeye yaslanan, “kazanan çözüm”ün (bir başka deyişle özelleştirilmiş bir kılavuzun) uç vereceği hayal gücüne dayalı bir rol üstlenme simülasyonu kurabilirler.”

Harekete geçiren oyun

“Hayal Edilebilir Tasarım Kılavuzu kamusal alan tasarımını tartışabilmek için ortak bir dil ve bir dizi çözüm önerisi paylaşmak için tasarlanmış bir kart destesi. Bütün kartlar yeniden düzenlenebilir ve spesifik, kompleks durumlar için yazılmış yeni konular üretilebilir. Bu sayede, uzmanların ve tasarım STK’larının da desteğiyle, kolektif hayal gücüne ve şahsına münhasır sorunlara çözümlere olanak sağlanmış olur. Analitik, pratik ve yaratıcı aklın harmanlanması ile; Hayal Edilebilir Tasarım Kılavuzu şehir tasarım sorunlarını şekillendiren, müzakere ettiren, rol oynatan ve tekrarlatan, gözden geçirten ve tartıştıran, ve çözüm önerileri sunduran proaktif bir oyun aracı. Projenin, SANALarc’ın İstanbul gibi şehirlerde kendi kendine organize olan kentleşme üzerine sürdürdüğü araştırmasıyla yakın bir bağı var. Taktiksel Kentleşme, Kendin-Yap Kentleşme, Pop-Up Şehirler, Akışkan Kentleşme ve Tabandan Tepeye Planlama pratikleri gibi örneklerle gelişen çağdaş küçük ölçekli müdahale pratikleri araştırmaya yön ve ilham veren bir yaklaşım. Tüm bu yaklaşımlar için temel öncül kenti birlikte tasarlamak için yeni tasarım araçlarına ve pedagojik kaynaklara ihtiyacımız olduğu gerçeğinin altını çiziyor. Farklı yöntemler, kullanıcı katılımı ve daha geniş işbirliklerinin oluşturulabilmesi için ortak bir kentsel tasarım dili ve bununla birlikte bir bilgi tabanını oluşturmayı hedefleniyor.”

“Hayal Edilebilir Tasarım Kılavuzu kullanıcı/oyuncuları komşularıyla verdikleri tasarım kararlarını tartışmaya ve vatandaşları, tasarımcıları, şehir plancılarını bir araya getirmeye davet ve teşvik ediyor. Böylece, vatandaşlar yaşadıkları yeri daha iyi, daha yaşanabilir kılacak, tasarımcılar ve belediyeler ile atölyeler düzenleyebilecek ve sevdikleri, bağlanabildikleri ve daha yaşanır buldukları bir şehri hep beraber tasarlayabilecek adımları atabilecekler.”

Kolektif bir çaba

2013’te, SANALarc’ın araştırma grubu, bu fikre dayanarak, hangi yollarla şehrin ortak geleceğine dair yeni hayallerin nasıl inşa edilebileceğini çalışmaya başladı. İlk amaçları şehrin gerçek aktörlerinin elini güçlendirmekti: faal tasarım aktivistleri, vatandaşlar, katılımcı kültürel kurumlar, kentsel tasarım departmanları. İlkbahar 2014’te stüdyo, StudioX İstanbul’un da desteğiyle HEY! Hayal Edilebilir Tasarım Kılavuzunu katılımcılara açık bir çağrıyla resmen başlattı. Sonbahar 2014’te STUDIO X’teki katılımcılar için açık çağrı ilanı sonrasında, katılımcılar oyunlaştırma fikrini, nasıl oynanabileceğini, insanların bunu nasıl kullanacaklarını öğrenip öğrenemeyeceğini ve doğrusal olmayan formatlamanın fazla kaçıp kaçmayacağını tartıştılar. 2015’te Hayal Edilebilir Tasarım Kılavuzu’nun açık bir marka tasarımı, tavrı ve estetik yaklaşımı olmuştu bile: eğlenmeyi teşvik etmek için naif, değişimlerin mümkün olabileceğini hayal edecek kadar cesur bir aksiyon alma çağrısıydı bu. Atölyeler, editoryaller, buluşmalar ve etkinliklerle dört yıl içerisinde olgunlaşan proje, dünyanın dört bir yanında 21. yüzyıl şehirlerinin aradığı yenilikçi ve çağdaş doğrusal olmayan tasarım odaklı düşünmeyi bünyesinden barındıran bir tasarım aracı buldu.

Bu çabaların ve katkıların son ürünü, kullanıcıları ile bu sonbaharda buluşacak. YEM Yayınevi Kart Destesinin ilk versiyonunu hem Türkçe hem de İngilizce olarak yayınlayacak.